Diş Telinden Sonra Plak Ne Kadar Süre Takılır?

Diş telinden sonra takılan plak (pekiştirme plağı ya da retainer) genellikle ilk 3–6 ay gün boyu, yani yemek ve fırçalama dışında günde yaklaşık 20–22 saat takılır. Ardından 6–12 ay yalnızca geceleri kullanılır. Dişler yeni konumunda sabit kaldıkça kullanım haftada birkaç geceye iner. Birçok ortodontist, sonucun kalıcı olması için gece kullanımının uzun yıllar, hatta süresiz sürdürülmesini önerir.

Bu takvim her hasta için aynı değildir. Tedavi öncesindeki sorunun türü, yaş, diş eti ve kemik durumu, plağın düzenli takılıp takılmadığı süreyi değiştirir. Aşağıda plağın neden gerektiğini, dönem dönem nasıl kullanıldığını ve hangi durumlarda sürenin uzadığını anlattık.

Diş Telinden Sonra Neden Plak Takılır?

Diş teli dişleri çene kemiği içinde hareket ettirir. Bu sırada dişi kemiğe bağlayan lifler (periodontal ligament) ve çevresindeki kemik yeniden yapılanır. Braketler söküldüğünde dişler yeni yerlerindedir ama bu dokular henüz yeni konuma alışmamıştır. Özellikle diş etindeki esnek lifler eski konumun “hafızasını” bir süre taşır ve dişleri geriye doğru çeker.

Kemik ve bağ dokusunun yeni konuma uyum sağlaması aylar, diş eti liflerinin uyum sağlaması ise bir yıl ve daha uzun sürebilir. Tedaviden sonraki ilk aylar dişlerin geri kaymaya en yatkın olduğu dönemdir. Pekiştirme plağı dişleri bu süre boyunca yerinde tutar ve dokulara yeni konumda sabitlenmeleri için zaman kazandırır. Ortodontik tedavinin bütün aşamalarını ortodonti tedavisi nedir rehberimizde anlattık.

Plak Ne Kadar Süre Takılır? Aşama Aşama Kullanım

Plak kullanımı, dişlerin ne kadar sabit kaldığı kontrollerde görüldükçe kademeli olarak azaltılır. Sık uygulanan bir takvim şöyledir:

Bir sonraki aşamaya geçme kararı takvime göre değil, kontrollerdeki bulgulara göre verilir. Plak gece takıldığında sabah sıkıyorsa, dişler geceleri bile kaymaya çalışıyor demektir; bu durumda kullanım sıklığı azaltılmaz. Tel tedavisinin kendisinin ne kadar sürdüğünü merak ediyorsanız diş teli ne kadar süre kalır yazımıza bakabilirsiniz.

Pekiştirme Plağı Ömür Boyu mu Takılır?

Dişler yalnızca tedaviden sonra değil, yaşam boyunca konum değiştirmeye devam eder. Ortodonti tedavisi hiç görmemiş kişilerde bile yaş ilerledikçe alt ön dişlerde hafif çapraşıklık görülmesi bu yüzdendir. Tedavi sonucunu kalıcı olarak korumanın en güvenilir yolu bu nedenle gece plak kullanımını tamamen bırakmak yerine seyrekleştirerek sürdürmektir.

Bu, her gece plak takmak zorunda kalınacağı anlamına gelmez. Pek çok hasta birkaç yıl sonra haftada birkaç gece kullanımla sonucunu koruyabilir. Hangi sıklığın yeterli olduğuna kontrollerde ortodontist karar verir.

Plak Kullanım Süresini Uzatan Durumlar

Bazı vakalarda dişlerin geri kayma eğilimi daha fazladır ve pekiştirme dönemi daha uzun, daha sıkı tutulur:

• Tedavi öncesinde dönmüş (rotasyonlu) dişler: Diş eti lifleri eski konumu en uzun süre bu dişlerde hatırlar.
• Ön dişler arasındaki aralıklar (diastema): Kapatılan aralıklar yeniden açılmaya yatkındır.
• Açık kapanış ve derin kapanış: Dil ve dudak alışkanlıkları sürüyorsa kapanış eski haline dönmeye eğilimlidir.
• Yetişkin hastalar: Büyüme tamamlandığı için dokuların yeni konuma uyumu daha yavaş olabilir.
• Diş eti çekilmesi veya kemik kaybı: Destek dokusu azalmış dişler daha kolay yer değiştirir.
• Dil itme, dudak emme, diş sıkma gibi alışkanlıklar: Dişlere sürekli kuvvet uygulayarak sonucu bozabilir.

Pekiştirme Türleri: Plak mı, Sabit Tel mi?

Diş telinden sonra kullanılan pekiştirme aygıtları çıkarılabilir plaklar ve dişlerin arkasına yapıştırılan sabit teller olarak ikiye ayrılır. Çoğu zaman ikisi birlikte kullanılır:

Sabit tel genellikle yalnızca ön dişleri tuttuğu için arka dişlerin ve kapanışın korunmasında gece plağı da istenebilir. Sabit tel koparsa ya da bir dişten ayrılırsa beklemeden kliniğe başvurmak gerekir; aksi halde o dişler fark edilmeden kayabilir. Sabit telin ne kadar süre kaldığını ve nasıl çıkarıldığını arkaya takılan tel ne zaman çıkar yazımızda anlattık.

Pekiştirme Plağı ile Şeffaf Plak Tedavisi Aynı Şey mi?

Hayır. İkisi de şeffaf ve çıkarılabilir olduğu için sıkça karıştırılır, ama görevleri farklıdır. Şeffaf plak tedavisinde (aligner) her plak dişleri biraz daha hareket ettirir ve belli aralıklarla yeni plağa geçilir. Pekiştirme plağı ise dişleri hareket ettirmez; tedavi bittiğinde ulaşılan konumu korumak için tek bir kalıpla hazırlanır. “Şeffaf plak” adıyla anılan apareylerin farkını şeffaf plak ne işe yarar, dişleri düzelten tedaviyi ise şeffaf plak tedavisi nedir yazımızda bulabilirsiniz.

Şeffaf plakla tedavi olan hastalar da tedavi bittiğinde aynı pekiştirme dönemine girer. Yani süre konusunda anlatılanlar, dişleri tel ya da şeffaf plakla düzeltilmiş olmasından bağımsız olarak geçerlidir.

Plak Takılmazsa Ne Olur?

Pekiştirme plağı takılmazsa dişler eski konumlarına doğru kaymaya başlar. Tıpta buna nüks denir. Kayma genellikle alt ve üst ön dişlerde hafif çapraşıklık ya da kapatılan aralıkların yeniden açılmasıyla fark edilir. İlk aylarda birkaç hafta plak takılmaması bile belirgin bir kaymaya yol açabilir. Kayma ilerlediğinde plak artık oturmaz ve dişleri yeniden düzeltmek için ikinci bir ortodontik tedavi gerekebilir.

Plak Birkaç Gün Takılmadıysa Ne Yapılmalı?

• Plağı hemen yeniden takın. Hafif bir sıkılık dişlerin az miktarda kaydığını, plağın onları geri itmeye çalıştığını gösterir.
• Birkaç gün boyunca, gece plağı kullanıyor olsanız bile, plağı gün içinde de takın.
• Plağı ısırarak ya da bastırarak yerine oturtmaya çalışmayın. Zorlamak plağı çatlatabilir.
• Plak hiç oturmuyorsa, ağrı yapıyorsa veya dişlerde gözle görülür bir kayma varsa ortodontistinize başvurun.

Pekiştirme Plağı Nasıl Kullanılır ve Temizlenir?

• Plak yalnızca yemek yerken, su dışında bir şey içerken ve dişler fırçalanırken çıkarılır.
• Dişler fırçalanmadan plak takılmaz; aksi halde yemek artıkları plakla diş arasında kalır.
• Plak her gün ılık (sıcak değil) su ve yumuşak bir fırçayla temizlenir. Diş macunu yüzeyi çizip matlaştırabilir.
• Sıcak su, bulaşık makinesi ve güneş altında bırakılmak plağın şeklini bozabilir.
• Ağızda değilken plak mutlaka kutusunda saklanır. Peçeteye sarılan plaklar sıklıkla kaybolur ya da çöpe gider.
• Evcil hayvanlardan uzak tutulmalıdır; köpekler plakları çiğnemeye özellikle meyillidir.

Şeffaf plaklar için uygun temizlik yöntemlerini ve kaçınılması gereken ürünleri şeffaf plak temizliği yazımızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz; aynı kurallar pekiştirme plağı için de geçerlidir.

Pekiştirme Plağı Ne Zaman Yenilenir?

Şeffaf pekiştirme plağı ince bir malzemeden yapıldığı için zamanla aşınır. Ne kadar dayanacağı kullanım sıklığına ve diş sıkma gibi alışkanlıklara bağlıdır. Aşağıdaki durumlarda plağın yenilenmesi gerekir:

• Plakta çatlak, kırık veya delinme varsa
• Plak eskisi kadar sıkı oturmuyor, kolayca düşüyorsa
• Temizlikle geçmeyen matlaşma, renklenme veya koku oluştuysa
• Sonradan yapılan dolgu, kaplama gibi işlemler plağın oturmasını değiştirdiyse

Plak kaybolduğunda ya da kırıldığında yenisini beklerken geçen süre dişler için risklidir. Bu yüzden durum fark edilir edilmez kliniğe haber vermek gerekir. Kontrollerde plağın durumu da değerlendirilir.