Şeffaf Plak Tedavisi (Aligner / Invisalign)
Diş teli kullanmadan, dişlerin üzerine takılıp çıkarılabilen şeffaf plaklarla dişlerin kademeli olarak düzeltilmesini sağlayan ortodonti tedavisidir. Estetik ve konforlu bir çözüm sunar.
Metal Braketlerle Ortodonti Tedavisi
Dişlerin üzerine yerleştirilen metal braket ve teller sayesinde dişler kontrollü bir şekilde ideal pozisyona getirilir. Dayanıklılığı ve tedavi sürecinin hızlı ilerlemesi nedeniyle sık tercih edilir.
Porselen / Estetik Braket Tedavisi
Diş renginde porselen veya safir braketlerin kullanıldığı, metal tellere göre daha az fark edilen ortodonti tedavisidir. Estetik kaygısı olan hastalar için ideal bir seçenektir.
Lingual Ortodonti (Görünmeyen Diş Teli)
Braketler ve teller dişlerin iç (dil) yüzeyine uygulanır. Dışarıdan görünmediği için “görünmeyen diş teli” olarak bilinir ve estetik görünümden ödün vermeden ortodonti tedavisi sağlar.
Ortodonti Hangi Sorunları Tedavi Eder?
Ortodonti, kelime anlamı “düzgün diş” olsa da yalnız dişleri değil, yüz ve çene kompleksinin bütününü inceleyen bir diş hekimliği disiplinidir. Klinik pratikte en sık şu başlıklarla karşılaşılır:
- Çapraşık ve sıkışık dişler: Çenede yeterli yer olmadığında dişler kendi ekseninde döner ya da üst üste biner. Bu yalnız estetik bir sorun değildir; fırçalamayı zorlaştırdığı için çürüğe ve diş eti hastalıklarına da zemin hazırlar.
- Kapanış bozuklukları (maloklüzyon): Derin kapanış (overbite), ters kapanış (underbite) ve çapraz kapanış (crossbite) olmak üzere üç ana başlıkta incelenir.
- Dişler arası boşluklar (diastema): Çene kemiğinin geniş ya da dişlerin normalden küçük olması sonucu, çoğunlukla ön kesici dişler arasında görülür.
- Çene eklemi (TME) problemleri: Eklemden ses gelmesi, ağzı açıp kapatırken zorlanma veya kilitlenme ortodontinin ilgi alanına girer.
- Gömülü dişler: Damak içinde gömülü kalan dişlerin (çoğunlukla köpek dişleri) cerrahi destekle açığa çıkarılıp ortodontik kuvvetle yerine çekilmesi.
Düzensizliğin kaynağının dişsel mi yoksa iskeletsel mi olduğu, hangi yöntemin gerçekçi bir sonuç verebileceğini doğrudan belirler. Ayrıntılar için Ortodonti Neye Bakar? yazımıza bakabilirsiniz.
Yaş Gruplarına Göre Ortodonti Tedavisi
Ortodontik tedavi için herkese uyan tek bir yaş yoktur. Zamanlama; sorunun dişlerde mi çene kemiğinde mi olduğuna, kişinin yaşına ve gelişim dönemine göre değişir.
Çocukluk Dönemi (7–10 Yaş)
İlk ortodontik kontrolün 7 yaş civarında yapılması önerilir. Bu dönemde alt çenenin belirgin biçimde önde ya da geride olması, üst çene darlığı veya parmak emme gibi alışkanlıklar saptanırsa erken dönem tedavisi uygulanabilir. Hareketli apareylerle, kemikler henüz şekillenirken çenenin doğru yönde büyümesi desteklenir. Bu yaş grubunda süreç çocuk diş hekimliği değerlendirmesiyle birlikte yürür.
Ergenlik Dönemi (11–14 Yaş)
Süt dişlerinin dökülüp kalıcı dişlerin yerini aldığı bu dönem, sabit ortodontik tedaviler için en uygun zaman olarak kabul edilir. Hızlı büyüme sayesinde dişler kemik içinde daha rahat hareket eder ve çapraşıklıkların büyük bölümü bu dönemde çözülebilir.
Yetişkinlik Dönemi (18 Yaş ve Üzeri)
Ortodontik tedavide üst yaş sınırı bulunmuyor. Belirleyici olan yaş değil, diş eti ve destek kemik dokusunun sağlığıdır. Yetişkinlerde kemik yenilenmesi daha yavaş seyredebildiğinden tedavi süresi bir miktar uzayabilir. Ayrıca kemik büyümesi tamamlandığı için ileri düzey iskeletsel çene sorunları çoğunlukla tek başına tel tedavisiyle değil, ortodonti ve çene cerrahisinin birlikte planlanmasıyla çözülür.
Diş Teli mi, Şeffaf Plak mı?
Bazı olgularda iki yöntem de uygundur; seçim vakanın karmaşıklığına ve günlük kullanım disiplinine göre yapılır. Temel farklar şöyle özetlenebilir:
| Sabit diş teli | Şeffaf plak | |
|---|---|---|
| Uygun olduğu durumlar | Hafiften karmaşığa geniş yelpaze | Hafif ve orta dereceli düzensizlikler |
| Görünürlük | Metal braketlerde belirgin, porselende daha az | Belirgin biçimde daha az fark edilir |
| Kullanım disiplini | Sabit; hastaya bağlı değil | Günde 20–22 saat takılması gerekir |
| Temizlik | Braket etrafı ek gereç ister | Çıkarılabildiği için daha kolay |
Şeffaf plak tedavisinin başarısı büyük ölçüde kullanım disiplinine bağlıdır: plaklar yalnız yemek yerken ve diş fırçalarken çıkarılmalıdır. Günde 20 saatin altına inildiğinde dişler hedeflenen hareketi tamamlayamaz ve bir sonraki plağa geçiş zorlaşır. Ayrıntılar için Şeffaf Plak Ne Kadar Süre Takılır? yazımıza ya da şeffaf plak tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.
Ortodonti Tedavisi Ne Kadar Sürer?
Sabit tel tedavisi genellikle 1 ila 3 yıl arasında sürer; birçok vakada 6 ay–30 ay aralığı bildirilir. Hafif düzensizliklerde süre birkaç aya inebilirken karmaşık vakalarda 3 yılı aşabilir. Süreyi belirleyen başlıca etkenler:
- Düzensizliğin şiddeti: Dişlerin ne kadar üst üste bindiği ve alt–üst çene uyumu.
- Yaş ve kemik yanıtı: Genç hastalarda kemik dokusu daha esnek olduğundan tedavi çoğunlukla daha hızlı ilerler.
- Seçilen yöntem: Hafif–orta vakalarda şeffaf plak tedavisi daha kısa sürebilir.
- Tedaviye uyum: Randevulara düzenli gelinmesi ve apareyin önerilen sürede kullanılması.
Tedavi bittikten sonra pekiştirme (retansiyon) dönemi başlar; dişlerin yeni konumunda kalıcı olması için pekiştirme apareyinin hekiminizin belirttiği süre boyunca kullanılması gerekir. Süreye ilişkin ayrıntılar Diş Teli Ne Kadar Süre Kalır? yazımızda.
Tedavi Sırasında Bakım ve Beslenme
Braketler ve teller plak tutan yüzeyler oluşturduğu için temizlik normal dönemden daha fazla özen ister. Fırçalama tek başına çoğu zaman yeterli olmaz; braket çevresi ve diş arası bölgeler için ek gereçler gerekir. Fırçalama en az sabah ve gece olmak üzere günde iki kez, mümkünse her öğünden sonra yapılmalıdır. Ortası V şeklinde kesilmiş ortodontik diş fırçaları tel hattını daha rahat kavradığı için bu dönemde kullanışlı olabilir.
Beslenmede tel ve brakete zarar vermeyen, yumuşak dokulu gıdalar tercih edilir: yoğurt ve yumuşak peynirler, haşlanmış sebzeler, muz ve şeftali gibi yumuşak meyveler, haşlanmış tavuk veya balık, yumurta, pirinç ve makarna güvenle tüketilebilir. Sert kabuklu kuruyemiş, sakız ve çok yapışkan gıdalar braketleri koparabildiği için kaçınılması önerilir.
