Şeffaf plak (diğer adıyla Invisalign gibi markalar) ortodontik bir tedavi yöntemidir. Bu yöntemde klasik metal teller yerine dişe özel, saydam plastik plaklar kullanılır. Hasta ağzının 3 boyutlu tarama yöntemi ile elde edilen 3D model üzerinden bilgisayarda tedavi planlanır. Ardından her biri dişi kademeli olarak yeni pozisyonuna getirecek şekilde hazırlanmış çok sayıda şeffaf plak üretilir. Hasta her plağı genellikle 1–2 hafta taktıktan sonra bir sonraki plağa geçer. Bu şekilde dişler adım adım ideal hizalamasına getirilir. Şeffaf plaklar gerektiğinde ağızdan çıkartılabildiği için takıp çıkarma konusunda konfor sağlar, metal braketlerin ağızda yarattığı tahrişleri önler.
Şeffaf Plak Tedavi Süreci
Tedaviye başlamadan önce ortodontist muayenesinde hastanın ağız ve diş yapısı değerlendirilir. Çene röntgeni ve 3D tarama yapılarak dijital bir model hazırlanır. Uzman doktor, bu model üzerinde dişlerin ideal pozisyonunu belirler ve her bir adım için kaç adet şeffaf plak kullanılacağını planlar. Örneğin hafif bir çapraşıklıkta 5–10 civarı plak yeterli olabilirken, ileri vakalarda 60–70 plak veya daha fazla gerekebilir.
Plaklar tükürük ve diğer etkilerden zarar görmemesi için biyouyumlu termoplastik malzemeden üretilir. Genel olarak her bir plak 10–14 gün (bazı çocuklarda 5–7 gün) boyunca takılır ve bu süre içinde dişlere yaklaşık 0,25 mm’lik bir hareket sağlar. Hasta her gün plaklarını günde 20–22 saat takmalıdır; yemek, diş fırçalama gibi kısa süreli ihtiyaçlar dışında plaklar ağızda kalmalıdır. Bu sayede tedavi süresince dişler yavaş yavaş yeni konumlarına gelir. Kontroller genellikle 4–6 haftada bir yapılır ve ortodontist tedavinin ilerleyişini değerlendirerek yeni plakları teslim eder. Tedavi sonunda dişlerin sabitlenmesi için pekiştirme döneminde retainer (tutucu) plaklar veya tel kullanılır.
Şeffaf Plak Kimler İçin Uygundur?
Şeffaf plaklar, dişlerinde hafif-orta dereceli çarpıklık, aralık veya kapanış bozukluğu bulunan hastalar için uygundur. Çapraşıklık veya aralık olan, alt-üst dişler arasında kapanış dengesizlikleri (örneğin overbite, underbite, çapraz kapanış) yaşayan birçok vakada şeffaf plaklar başarıyla kullanılabilir. Estetik kaygısı yüksek, metal diş tellerini tercih etmeyen ve ağız hijyenine özen gösteren hastalar şeffaf plak tedavisini sık tercih etmektedir.
Yaş olarak büyümek üzere olan ergenler ve yetişkinler, yeterli sayıda kalıcı dişi sürmüş hastalar tedaviye uygundur. Invisalign markası bazında yapılan bir klinik kaynağa göre “Invisalign, yetişkin dişlerinin çoğu veya tamamı çıkmış olan gençler ve yetişkinler için her yaşta uygundur.”. Çocuklarda ise 6-7 yaş azıları (6 yaş dişi) sürmüş ve en az iki ön keseri ağızda olan çocuklarda 7 yaş dolayında tedaviye başlanabilir. Öte yandan, ileri düzey iskeletsel çene bozuklukları veya çok şiddetli çarpıklıklarda (eksik dişlerin çokluğu, ciddi kemiksel uyumsuzluklar) şeffaf plak tek başına yeterli olmayabilir; bu durumlarda ek uygulamalar veya klasik tel tedavisi gerekebilir.
Şeffaf Plak Tedavisi Süresi (Kaç Ayda Düzelir?)
Şeffaf plak tedavisinin süresi, dişlerin mevcut durumuna ve tedavinin kapsamına göre değişir. Genel olarak basit düzeyde sorunları olan hastalarda tedavi 6–12 ay içinde tamamlanabilirken, daha karmaşık vakalarda bu süre 12–24 ay arasında sürebilir. Tedavi süresinin belirlenmesinde en önemli etkenler, dişlerdeki çarpıklığın şiddeti ve hastanın plakları düzenli takma uyumudur. Her yeni plak setine geçiş (veya doktor kontrolü) kadar geçen süre, toplam tedavi süresini belirler.
Her bir şeffaf plağın ortalama kullanım ömrü de önemlidir. Çocuklarda plaklar genellikle 5–7 günde bir değiştirilirken, yetişkinlerde bu süre 10–14 gün arasıdır. Dolayısıyla toplam tedavi süresini azaltmak için hastanın plakları hekim önerdiği süre boyunca eksiksiz takması şarttır.
Şeffaf Plak mı, Diş Teli mi?
Tedavi tercihinde diş teli ve şeffaf plak arasında farklar vardır. Şeffaf plaklar estetik açıdan büyük avantaj sağlar: Neredeyse görünmezdir ve kullanım sırasında sosyal hayatta fark edilmez. Çıkarılabilir oldukları için yemek yerken ve diş fırçalama sırasında ağzın hijyenini kolaylaştırır, braketler gibi dokuları tahriş etmez. Diş teli ise sabit olduğu için 7/24 takılı kalır ve hastanın uyum sağlamasını gerektirmez. Ayrıca plaklar yemek sırasında çıkarıldığı için hastanın plakları tekrar takması, plakları unutmaması gerekir; aksi takdirde tedavi uzayabilir. Özetle; estetik ve konfor ön plandaysa şeffaf plak, hastanın plak kullanımı ile ilgili uyum sorunu olacağı düşünülüyorsa diş teli tercih edilebilir. Hekimin tedavi planına ve hasta profilinin uygunluğuna göre hangisinin daha etkili olacağı değerlendirilir.
Şeffaf Plak Kullanımı ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Şeffaf plakların başarıyla çalışabilmesi için günlük 20–22 saat takılması gerekir. Tedavide en sık merak edilen sorulardan biri “Bir gün takılmazsa ne olur?” sorusudur. Bir günlük ara genellikle tedavinin tamamını bozmaz; ancak sık tekrarlandığında diş hareketi yavaşlar ve tedavi süresi uzar. Uzmanlara göre şeffaf plakların düzenli kullanılmaması tedavi sürecini uzatabilir veya istenen sonucu olumsuz etkileyebilir. Tedavi sırasında bir gün çıkarılması gerekiyorsa bile ertesi gün plak takmaya mutlaka geri dönülmelidir. Aksi halde dişler tedavi öncesi konumuna geri dönebilir.
Plakların temizliği ve hijyeni de önemlidir. Plaklar yemek öncesi çıkarılmalı, her yemekten sonra takmadan önce dişler fırçalanmalıdır. Plaklar sabunlu su veya özel temizleme tabletleriyle dezenfekte edilebilir. Plak ağızda iken yalnızca su içilebilir; sıcak kahve veya renkli içecekler plak takılı iken diş plağını sarartabilir. Kısacası şeffaf plakların ömrü (kullanım süresi) ve tedavi başarısı, hastanın günlük kullanım disiplinine bağlıdır.
Şeffaf Plak Fiyatları (Kaç TL?)
Şeffaf plak tedavi maliyeti kişiye ve kuruma göre değişir. Özel kliniklerde fiyatlar genellikle 50.000 TL’den başlayıp 100.000 TL’nin üstüne kadar çıkabilir. Örneğin ortodontik bilgi portalına göre şeffaf plak tedavisi “minimum 50.000 TL’den başlar” ve karmaşık vakalar için “85.000 TL’ye kadar çıkabilir”. Bir klinik örneğinde ise hafif vakalar için ~56.000 TL, ağır vakalar için ~107.500 TL’ye kadar ücret tarif edilmiş. Bu fiyatlara laboratuvar ücreti dahil olup doktora ve aligner markasına göre farklılık gösterir. Bu fiyatlar döviz kurlarına bağlı olarak değişebilmektedir.
Devlet hastaneleri ve SGK üzerinden şeffaf plak tedavisi daha uyguna mal olabilir. Ancak birçok devlet hastanesinde şeffaf plak tedavisi kapsam dışı olup hastalar genel olarak özel ödeme yapmak durumundadır. Türkiye’de Diş Tabipleri Birliği’nin 2025 yılı asgari tarifesine göre şeffaf plak tedavisi için temel ücretler (plak ücreti hariç) hafif vakalar ~37.800 TL, orta vakalar ~52.200 TL, ağır vakalar ~71.000 TL civarındadır. Sonuç olarak, tedavi masrafı seçilecek kliniğe, markaya ve vakaya göre büyük farklılıklar gösterir; ortodontist muayenesi sonrası net fiyat öğrenilmelidir.
Şeffaf Plak Tedavisinin Faydaları
Şeffaf plak tedavisinin temel avantajı estetik olmasıdır: Plağın şeffaf yapısı sayesinde dışarıdan neredeyse belli olmaz, hastanın özgüveni yüksektir. Diğer önemli faydaları şunlardır:
- Konfor ve Ağrı Azalması: Metal braketler gibi keskin kenar olmadığı için diş etinde yara oluşmaz ve genel olarak daha az ağrı hissedilir.
- Çıkarılabilirlik: Yemek yerken, diş fırçalarken plaklar kolayca çıkarılabilir. Bu sayede diş temizliği daha etkin yapılabilir, yiyecek artıklarının birikmesi engellenir. Hastalar ayrıca plakları gerektiğinde geçici olarak çıkararak sosyal aktivitelerinde rahat edebilir.
- Hijyen Kolaylığı: Plaklar diş yüzeyine tam oturur ve sıradan fırçalama ile kolayca temizlenebilir. Sabit tellerde zor ulaşılabilen arka bölgelerde temizliği basitleştirir.
- Planlanabilirlik: Dijital simülasyon sayesinde dişlerin tedavi sonrası durumu önceden görülebilir ve tedavi adım sayısı belirlenir. Bu sayede tedavi programı önceden tahmin edilebilir bir planlama ile yürütülür.
- Günlük Yaşam Etkisi Azlığı: Diş tellerinde konuşma veya yeme sırasında sabit teller rahatsızlık yaratabilirken, şeffaf plaklar başlangıçta kısa süreli uyum gerektirse de günlük aktiviteleri genelde çok az etkiler. Ayrıca sıcak/soğuk hassasiyeti diğer yöntemlere göre genellikle daha az hissedilir.
Bu avantajlar dolayısıyla özellikle estetik kaygısı yüksek genç ve yetişkin hastalar ile iş hayatında olanlar tarafından tercih edilmektedir.
Tedavi Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler
Tedavi tamamlandıktan sonra elde edilen hizalamanın korunması çok önemlidir. Uzmanlar, şeffaf plak tedavisinden sonra retainer (tutucu) kullanımı yapılmasını önerir. Invisalign sonuçları kalıcı olabilse de yeni hizalamanın sürdürülmesi için tedavi sonunda tutucu takılması büyük önem taşır. Bazı uzmanların görüşüne göre tedavi tamamlandıktan sonra dişlerin yeni pozisyonunu korumak ve geriye dönüşü önlemek için retainer kullanımı genellikle gereklidir. Retainerlar genellikle gece plağı şeklinde olur veya ince tel ile sabitlenebilir; doktorun önerdiği süre ve şekilde kullanılmalıdır.
Ayrıca tedavi sonrası düzenli kontrol ziyaretleri yapılmalıdır. 6 ayda bir diş hekimi ziyareti ve profesyonel temizlik, ağız sağlığının korunmasına yardımcı olur. Tedavi bittikten sonra da diş hijyenine devam edilmelidir; dişleri günlük olarak fırçalamaya ve diş ipi kullanmaya özen gösterilmelidir. Şeffaf plaklar ile aktif tedavi sırasında edinilen özen, tedavi sonrası da sürdürülmelidir. Bu sayede hem elde edilen hizalama kalıcı olur hem de ağız-diş sağlığı korunur.