Tıbbi inceleme: Reyhan İnce
Gece plağı, uykuda diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm) olan kişilerde alt ve üst dişlerin arasına giren, kişiye özel hazırlanan şeffaf bir koruyucudur. Dişlerin birbirine sürtünmesini engelleyerek dişleri aşınma ve kırılmaya, çene eklemini ve kasları aşırı yüke karşı korur. Genellikle sert akrilikten yapılır ve her gece uyku boyunca takılır.
Gece plağı diş sıkma alışkanlığını ortadan kaldırmaz; sıkmanın dişlere ve çeneye verdiği zararı azaltır. Aşağıda kimlerin gece plağına ihtiyaç duyduğunu, sert ve yumuşak plağın farkını, nasıl yapıldığını ve doğru kullanımını anlattık.
Gece Plağı Ne İşe Yarar?
Uykuda diş sıkarken çene kasları gün içinde çiğnerken uyguladıklarından çok daha büyük kuvvetler üretebilir ve bu kuvvet saatlerce sürebilir. Gece plağı bu kuvveti dişler yerine kendi yüzeyine alır ve tüm dişlere dengeli dağıtır. Böylece:
- Dişlerin çiğneme yüzeylerindeki aşınma, çatlak ve kırıklar önlenir.
- Dolgu, kaplama, köprü ve implant üstü dişler aşırı yükten korunur.
- Çene eklemi ve çiğneme kasları üzerindeki yük azalır; sabahları hissedilen çene ve şakak ağrısı hafifleyebilir.
- Diş gıcırdatma sesi azalır; bu, aynı odada uyuyanlar için de fark yaratır.
Kimler Gece Plağı Kullanmalı?
Diş sıkma çoğu zaman uyku sırasında, kişi farkında olmadan olur ve genellikle belirtileriyle fark edilir. Aşağıdakilerden biri ya da birkaçı varsa diş hekimi muayenesi önerilir:
Diş sıkmanın nedenlerini ve belirtilerini diş sıkma çene ağrısı yapar mı yazımızda, çene eklemi kaynaklı ağrıları ise çene eklem ağrısı neden olur yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Gece Plağı Türleri: Sert ve Yumuşak Plak
| Tür | Nasıl hazırlanır? | Öne çıkan yanı | Dikkat edilmesi gereken |
|---|---|---|---|
| Sert akrilik plak | Diş hekimi ölçüsüyle laboratuvarda, kişiye özel | Dayanıklı; kapanış ayarı yapılabilir, kuvveti dengeli dağıtır | Alışma süreci birkaç gün sürebilir |
| Yumuşak (esnek) plak | Kişiye özel ya da termoform | İlk kullanımda konforlu | Bazı hastalarda sıkmayı artırabilir; çabuk aşınır |
| Yarı sert (çift katmanlı) plak | Kişiye özel; içi yumuşak, dışı sert | Konfor ile dayanıklılık arasında denge | Uygunluğu vakaya göre değerlendirilir |
| Hazır (kaynatıp şekil verilen) plak | Eczane ve marketlerde satılır | Kısa süreli geçici koruma | Tam oturmaz; uzun kullanımda kapanışı bozabilir |
Bruksizmde genellikle kişiye özel sert akrilik plak tercih edilir. Yumuşak plak ilk bakışta daha rahat görünse de esnek yüzey bazı kişilerde çiğneme refleksini tetikleyip sıkmayı artırabilir. Hangi türün uygun olduğu; sıkmanın şiddeti, çene eklemindeki bulgular ve ağızdaki dolgu ve protezlere göre belirlenir.
Gece Plağı Nasıl Yapılır?
- Muayene: Diş aşınması, kas hassasiyeti ve çene eklemi değerlendirilir; gerekirse röntgen istenir.
- Ölçü: Dişlerin ölçüsü klasik ölçü maddesiyle ya da ağız içi tarayıcıyla dijital olarak alınır; kapanış kaydedilir.
- Üretim: Plak laboratuvarda dişlere birebir oturacak şekilde hazırlanır.
- Prova ve ayar: Plak ağızda denenir, alt ve üst dişlerin plağa dengeli temas etmesi için kapanış ayarı yapılır.
- Kontrol: Birkaç haftalık kullanımdan sonra yapılan kontrolde gerekirse ince ayar yapılır.
Gece Plağı Nasıl Kullanılır?
- Plak her gece, dişler fırçalandıktan sonra yatmadan önce takılır ve sabah çıkarılır.
- Plak parmakla dişlere bastırılarak yerine oturtulur; ısırarak oturtmaya çalışılmaz.
- Gün içinde de diş sıkıyorsanız hekiminiz belirli saatlerde gündüz kullanımı önerebilir.
- İlk günlerde ağızda yabancı cisim hissi, tükürük artışı ya da sabah hafif çene yorgunluğu olabilir; çoğu kişi birkaç gece ile iki hafta arasında alışır.
- Plak sıkıyor, belirli bir dişe baskı yapıyor ya da sabah dişlerin kapanışı farklı geliyorsa kullanmaya devam etmeden önce hekime gösterin.
Gece Plağı Nasıl Temizlenir ve Saklanır?
- Sabah çıkardıktan sonra plağı ılık (sıcak değil) suyla durulayın ve yumuşak bir fırçayla nazikçe fırçalayın.
- Diş macunu yüzeyi çizip matlaştırabilir; kokusuz sıvı sabun ya da hekimin önerdiği temizlik tabletleri tercih edilebilir.
- Sıcak su, bulaşık makinesi ve güneş altında bırakmak plağın şeklini bozabilir.
- Plağı kuruttuktan sonra havalandırmalı kutusunda saklayın; peçeteye sarılan plaklar kolayca kaybolur ya da atılır.
- Evcil hayvanlardan uzak tutun; köpekler plakları çiğnemeye özellikle meyillidir.
- Kontrollere giderken plağınızı da götürün; aşınma ve oturma hekim tarafından değerlendirilir.
Gece Plağı Ne Zaman Değiştirilir?
Sert akrilik bir gece plağı, sıkmanın şiddetine ve bakımına bağlı olarak genellikle birkaç yıl kullanılabilir; yumuşak plaklar daha çabuk aşınır. Aşağıdaki durumlarda plağın yenilenmesi gerekir:
- Plakta çatlak, kırık ya da sıkma izinin delinmeye dönüştüğü bölgeler varsa
- Plak eskisi gibi oturmuyor, sallanıyor ya da tersine sıkıyorsa
- Sonradan yapılan dolgu, kaplama, implant veya ortodontik tedavi dişlerin şeklini ya da konumunu değiştirdiyse
- Temizlikle geçmeyen renklenme ya da koku oluştuysa
Gece Plağı Dişlere Zarar Verir mi?
Diş hekimi ölçüsüyle hazırlanan, tüm dişleri kaplayan ve kapanışı ayarlanmış bir gece plağı dişlere zarar vermez, dişleri kaydırmaz. Sorunlar çoğunlukla hazır satılan ya da yalnızca birkaç dişi kaplayan plakların uzun süre kullanılmasıyla ortaya çıkar: Kaplanmayan dişler zamanla uzayabilir ya da kayabilir ve kapanış bozulabilir.
Gece plağı kullanırken ağız bakımı da önemlidir. Dişler fırçalanmadan takılan plak, yiyecek artıklarını ve bakterileri gece boyunca dişlere yakın tutar. Plağı her zaman temiz dişlere takmak bu riski ortadan kaldırır.
Gece Plağı, Şeffaf Plak ve Pekiştirme Plağı Farkı
Üçü de şeffaf ve çıkarılabilir olduğu için sıkça karıştırılır, ama görevleri farklıdır:
- Gece plağı: Dişleri hareket ettirmez; diş sıkma ve gıcırdatmanın zararlarından korur. Genellikle daha kalın ve serttir.
- Şeffaf plak (aligner): Bir dizi plak sırayla takılarak dişler planlanan konuma taşınır; ortodontik bir tedavidir. Ayrıntılar şeffaf plak ne işe yarar yazımızda.
- Pekiştirme plağı (retainer): Ortodontik tedavi bittikten sonra dişlerin yeni konumunda kalmasını sağlar. Kullanım takvimi diş telinden sonra plak ne kadar süre takılır yazımızda.
Plak türlerinin günlük takma ve çıkarma adımlarını diş plağı nasıl kullanılır yazımızda bulabilirsiniz. Gece plağının maliyetine ilişkin bilgi şeffaf plak fiyatları sayfamızın sık sorulan sorular bölümünde yer alıyor.